De Poolse president blokkeert de benoeming van rechters: een constitutionele crisis?

Website format (21)

Uitzonderlijke beelden verschijnen op sociale media: rechter Anna Korwin-Piotrowska houdt fysiek de president tegen om het Constitutioneel Hof van Polen te betreden. Een mediarel volgt. Er bestaat al lange tijd spanning over het functioneren van de Poolse rechtsstaat. Sinds het vertrek van Prawo i Sprawiedliwość (PiS) in 2023 probeert de coalitie onder leiding van premier Donald Tusk de rechtsstaat te herstellen. Dat stuit op tegenwerking van de nog actieve PiS-gelieerde rechters en president, wat tot een politieke patstelling heeft geleid. Hoe heeft deze constitutionele crisis kunnen plaatsvinden en hoe heeft de Grondwet dit kunnen toelaten?

Een nieuw dieptepunt

Al zeker een decennium heerst er spanning rond het Poolse Constitutioneel Hof, bestaande uit vijftien rechters. Nadat de nationaal-conservatieve partij PiS in 2023 de macht verloor, koos de nieuwe coalitie acht rechters. Zo probeerde zij de rechtsstaat te herstellen. De president Nawrocki, die aan PiS gelieerd is, weigerde echter aanwezig te zijn bij de ceremonie van vijf nieuw gekozen rechters. Daarbij wilde hij hun eed niet afnemen. De spanning bereikte daarmee een nieuw dieptepunt. Alle nieuwe rechters waren van mening dat deze rechters alsnog hun beroep mochten uitoefenen. De voorzitter van het Constitutioneel Hof Bogdan Swieczkowski, benoemd in 2022 door PiS, liet de acht nieuwe rechters niet werken. 

Als gevolg hiervan deden de acht rechters een poging om de voorzitter tijdelijk uit zijn functie te zetten. De spanningen liepen hoog op toen de president zijn vliegtuig, onderweg naar een staatsbezoek in Senegal, om liet keren en zich naar het Hof begaf om orde op zaken te stellen. Op de beelden valt er te zien wat er volgde: de nieuwgekozen rechters proberen de president tegen te houden. De situatie brengt niet alleen de strijd tussen de zittende regering Tusk en de nasleep van PiS’ politieke heerschappij aan het licht. De Poolse Grondwet laat ook politieke invloed op het aanstellen van rechters toe, wat heeft geleid tot constitutionele crisis.

Poolse Grondwet

Artikel 179 van de Poolse Grondwet bepaalt dat een president de door het parlement gekozen rechter moet benoemen. In 2015 leidde deze bepaling al tot conflict. Vlak voor de verkiezingen koos het toenmalige parlement nog snel nieuwe rechters, om te voorkomen dat PiS na een verkiezingswinst zelf rechters zou benoemen. Andrzej Duda, die dat jaar tot president werd gekozen en aan PiS gelieerd was, weigerde deze rechters te beëdigen. Het Poolse Constitutioneel Hof oordeelde in 2015 dat de president geen discretionaire bevoegdheid heeft bij de benoeming van rechters. Dit betekent dat hij zich niet mag onthouden van het afnemen van de eed van door het parlement verkozen rechters.

De Poolse Grondwet biedt ruime mogelijkheden voor politieke inmenging bij het aanstellen van nieuwe rechters. Het parlement heeft de bevoegdheid om nieuwe rechters van het Constitutioneel Hof te benoemen. Daarbij komt dat de parlementaire stemming via een absolute meerderheid verloopt en niet een gekwalificeerde meerderheid. Wie de Grondwet wil wijzigen, stuit op een probleem. Voor een grondwettelijke hervorming is een tweederdemeerderheid van het parlement vereist. Momenteel is geen van de gepolariseerde partijen bereid een compromis te sluiten. Wanneer de president een andere politieke kleur heeft dan de meerderheid in het parlement, ligt een constitutionele crisis op de loer. Dit is problematisch omdat het Hof de belangrijke taak heeft om wetten te toetsen aan de Grondwet.

Europa al eerder aan het woord

Europa’s ogen zijn al geruime tijd gericht op Polen. Zo sprak het Hof van Justitie van de Europese Unie zich in 2025 uit over de gevolgen van politieke inmenging met betrekking tot de benoeming van rechters van het Poolse Constitutioneel Hof. Het Hof concludeerde dat het Poolse Constitutioneel Hof in bredere zin niet voldoet aan de eisen die de Europese Unie stelt met betrekking tot onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de rechtspraak. De Poolse Grondwet laat dus ruimte voor inmenging door politieke partijen. Zolang de polarisatie binnen het politieke toneel aanwezig is, biedt de Grondwet geen soelaas. Wie bepaalt de toekomst van de Poolse rechtsstaat?

Meer over

Deel dit artikel

Laat een reactie achter

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Scroll naar boven
Scroll naar top