Thuiswerken werd na de coronapandemie voor veel mensen de gewoonste zaak van de wereld. Inmiddels willen steeds meer werkgevers hun werknemers terugzien op kantoor. Booking.com ging een stap verder en wilde kantoordagen verplicht stellen. De ondernemingsraad (OR), die de personeelsbelangen binnen het bedrijf vertegenwoordigt, stemde daar niet mee in. Booking stapte daarom naar de kantonrechter, die besliste in het voordeel van het bedrijf. Door deze uitspraak mag Booking zijn werknemers verplichten om minimaal 40 procent van hun werktijd op kantoor aanwezig te zijn. Dit roept vragen op over wanneer een werkgever kantoordagen mag verplichten en in hoeverre de OR daar nog iets tegen kan doen.
Als aanbevelen niet werkt
Bij Booking gold sinds 2023 de aanbeveling om minimaal 40 procent van de werktijd op kantoor door te brengen. Bij een vijfdaagse werkweek staat dat gelijk aan twee dagen. In de praktijk had de richtlijn weinig effect: slechts 27 procent van de medewerkers hield zich eraan. Booking besloot daarom de aanbeveling om te zetten in een verplichting. Volgens het bedrijf bevordert fysieke aanwezigheid een sterkere bedrijfscultuur, betere samenwerking en kennisdeling tussen collega’s. De OR was echter niet overtuigd. Volgens de raad waren de voordelen onvoldoende gemotiveerd en werd te weinig rekening gehouden met de gevolgen voor werknemers. Verplichte kantoordagen brengen extra reistijd en kosten met zich mee en zijn moeilijk te combineren met andere verplichtingen. Bovendien vreest de OR dat er op drukke dagen mogelijk te weinig werkplekken zijn. Uit een enquête van de OR bleek daarnaast dat 87 procent van de medewerkers tevreden was met de bestaande regels.
Wie heeft het laatste woord?
Op grond van artikel 27 van de Wet op de ondernemingsraden (WOR) heeft de OR instemmingsrecht bij bepaalde besluiten over personeelsregelingen. Een werkgever kan dergelijke wijzigingen niet zonder instemming doorvoeren. Een weigering van de OR hoeft echter niet definitief roet in het eten te gooien. Artikel 27 lid 4 WOR biedt werkgevers de mogelijkheid de kantonrechter om vervangende toestemming te vragen. Deze goedkeuring kan worden verleend wanneer de weigering van de OR onredelijk is óf wanneer zwaarwegende bedrijfsbelangen het besluit noodzakelijk maken. Bij de afweging of de weigering van de OR onredelijk is, toetst de rechter of de werkgever in redelijkheid tot het besluit kon komen. Booking maakte van deze mogelijkheid gebruik.
De kantonrechter stelde Booking in het gelijk. Volgens de rechter heeft het bedrijf een redelijk belang bij meer fysieke aanwezigheid. Persoonlijk contact kan bijdragen aan onderling vertrouwen, effectievere samenwerking en de ontwikkeling van werknemers. Dat deze voordelen niet wetenschappelijk waren bewezen, deed hier niets aan af. Daarnaast heeft Booking voldoende rekening gehouden met de nadelen voor werknemers. Het bedrijf bracht het oorspronkelijke voorstel van 50 tot 60 procent terug naar 40 procent en stelde een overgangsperiode in van zes maanden. Bovendien nam het bedrijf een hardheidsclausule op voor werknemers die in de problemen komen door het nieuwe beleid. Wel moet Booking zich blijven inzetten voor voldoende werkplekken. Volgens de rechter woog het belang van Booking zwaarder dan de bezwaren van de OR. De rechter vond de weigering daardoor onredelijk en gaf het bedrijf vervangende toestemming om het beleid door te voeren.
Het einde van thuiswerken?
De uitspraak is geen vrijbrief voor elke werkgever om verplichte kantoordagen in te voeren. Of een dergelijke maatregel redelijk is, hangt af van de omstandigheden van het geval en de betrokken belangen. Bovendien is instemming van de OR of vervangende toestemming van de rechter geen garantie dat werknemers individueel gebonden zijn. Indien thuiswerken onderdeel uitmaakt van de arbeidsvoorwaarden, moet ook worden beoordeeld of die afspraken rechtsgeldig kunnen worden gewijzigd. Dat vormt weer een aparte juridische hobbel. De uitspraak laat in ieder geval zien dat thuiswerken geen vanzelfsprekend recht is. Voor Booking is de weg naar verplichte kantoordagen nu vrijgemaakt. Of de terugkeer naar kantoor werkelijk tot meer verbinding leidt, zal de praktijk moeten uitwijzen. Voorlopig lijkt de koffieautomaat in ieder geval weer een belangrijke ontmoetingsplek te worden.
