Van Booking.com tot Google, van Apple tot TikTok: massaschade-advocaat Stefan Tuinenga staat belangenorganisaties bij in hun onuitputtelijke strijd tegen grote corporates en meer. Sinds de invoering van de Wet afwikkeling massaschade in collectieve actie staan massaclaims steeds vaker in de belangstelling. Binnen de EU is Nederland uitgegroeid tot een hotspot voor het indienen van collectieve acties. Tuinenga heeft met zijn kantoor Lindenbaum een prominente rol binnen de eiserskant van de wedstrijd. Wij spraken met hem over zijn loopbaan en hoe collectieve acties tot stand komen.
Van gedaagde naar eiser
Tuinenga wilde aanvankelijk helemaal geen advocaat worden. In tegenstelling tot veel rechtenstudenten liep hij niet stage om zich te oriënteren op de advocatuur. ‘Ik heb dit toen gedaan om bevestiging te vinden dat het niets voor mij was, tot mijn verbazing vond ik het heel erg leuk.’ Na zijn studie ging Tuinenga aan het werk bij Stibbe, een kantoor dat voornamelijk namens gedaagden optreedt. Tuinenga krijgt in zijn huidige praktijk nog regelmatig met Stibbe en soortgelijke kantoren te maken; nu niet meer zij aan zij, maar tegenover elkaar. De overstap van gedaagdenkant naar eiserskant was niet altijd het plan. Tuinenga heeft acht jaar met veel plezier bedrijven bijgestaan die zich verdedigden tegen boetes van autoriteiten en schadevergoedingsacties van vermeende benadeelden door schendingen van het mededingingsrecht.
‘Ik heb alle kanten gezien, en kan nu met recht concluderen dat de eiserskant mij het beste past’
In de periode daarna heeft Tuinenga in Curaçao geholpen met de oprichting van de mededingingsautoriteit aldaar, de Fair Trade Authority Curaçao. Na zijn terugkomst in Nederland gooide Tuinenga het roer om. ‘Na twee jaar in Curaçao ben ik mij weer gaan oriënteren op de Nederlandse markt en toen ben ik gevraagd om een vestiging op te zetten voor een Amerikaans plaintiff kantoor.’ Inmiddels werkt hij zeven jaar lang aan de eiserskant. Over de vraag namens welke zijde hij het liefste optreedt, is Tuinenga duidelijk: ‘Ik heb alle kanten gezien en kan nu met recht concluderen dat de eiserskant bij mij het beste past’.
Eigen baas
Na het opzetten van de Nederlandse tak van een Amerikaans kantoor bleef de wens bestaan om van de grond af een volledig onafhankelijk kantoor op te bouwen. ‘Het eigen baas zijn en ondernemen sprak mij aan.’ Een medepartner deelde deze wens en zodoende is Lindenbaum ontstaan. De drijfveer: handelen vanuit een eigen visie en filosie. ‘Wij kunnen zelf bepalen hoe wij alles inrichten, van waar ons kantoor is gevestigd, de bestemming van ons volgende uitje tot welke AI-tools wij gebruiken’. Uiteindelijk is het Tuinenga’s doel om bij zijn pensioen een bloeiend kantoor achter te laten.
Totstandkoming massaclaim
Lindenbaum, vernoemd naar het befaamde Lindenbaum/Cohen arrest, staat in collectieve acties vrijwel uitsluitend benadeelde partijen bij. Tuinenga legt uit hoe een massaclaim tot stand komt. Volgens hem is iedere zaak anders. ‘Het begint vaak met een misstand.’ In de Booking.com-zaak werd de onderneming door verschillende autoriteiten in Europa aangesproken op haar concurrentiebeperkende afspraken en misleidende verkooppraktijken. Nadat een misstand aan het licht komt, melden belangenorganisaties zich. Deze organisaties willen opkomen voor de benadeelden maar hebben eerst financiële middelen nodig. ‘Daarvoor worden zogenoemde third party litigation funders aangezocht.’ Deze financiers zijn bereid de kosten van een rechtszaak te betalen, in ruil voor een deel van de opbrengst als de zaak wordt gewonnen.
‘Er gaat dus een lang proces vooraf aan het uitbrengen van de dagvaarding’
Vervolgens start de belangenorganisatie een campagne om benadeelden bewust te maken van hun positie en steun te verzamelen voor de actie. ‘In de zaak tegen Booking.com wordt de actie gesteund door de Consumentenbond. De zaak kwam op het NOS-journaal en in een mum van tijd hadden 270.000 mensen zich aangemeld.’ Intussen wordt gekeken of er geschikt kan worden en tegelijkertijd werken de eisende advocaten aan de dagvaarding. Dit gaat gepaard met het voeren van analyses door economische experts ten aanzien van het bestaan en de hoogte van de schade. ‘Er gaat dus een lang proces vooraf aan het uitbrengen van de dagvaarding.’
Het belang van massaclaims
Men kan zich afvragen wat het belang is om dit soort misstanden aan de kaak te stellen. De vraag wordt gesteld in het licht van de Booking.com-zaak. Volgens Tuinenga hebben de economische experts in deze zaak berekend dat de Nederlandse consumenten ‘meer dan een miljard euro te veel hebben betaald’. Booking.com zou verplichtingen opleggen waardoor hotels geen lagere prijzen mochten aanbieden dan op het Booking.com-platform. ‘Hierdoor was er minder concurrentie, kon Booking.com hogere commissies vragen en betaalden de consumenten uiteindelijk meer’. Over de misleidende handelspraktijken zegt Tuinenga: ‘Denk bijvoorbeeld aan een melding dat er nog maar 1 kamer beschikbaar is, terwijl er eigenlijk nog meer dan voldoende aanbod is’. Consumenten worden door dark patterns verleid om snel een aankoop te doen, terwijl dit misschien niet de voordeligste keus is.
Massaclaims zoals de bekende Booking.com-zaak worden gestart ten faveure van de consument. Optreden en opkomen voor de zwakkere partij is wat Tuinenga nu het meeste bezighoudt. Hij geeft graag de boodschap mee om een open blik te houden en verschillende dingen te proberen om erachter te komen waar je passie echt ligt. ‘Als je werk hebt waar je gepassioneerd over bent, is de kans groot dat je het goed zult doen, en het maakt het ook een stuk leuker.’
