Bedrog en misleiding door tabaksproducent Philip Morris International (PMI). Stichting Rookpreventie Jeugd heeft er tabak van. Samen met advocaten Bénédicte Ficq, Sjoerd Lopik en Lisette van der Linden doet de stichting aangifte tegen het miljardenbedrijf wegens misleiding door en verboden reclame rondom zijn e-sigaret. Volgens de aangevers biedt PMI de ‘elektronische sigaret die tabak verhit’ onterecht aan als een gezonder alternatief voor de klassieke sigaret. De aangifte tegen de producent, die later deze maand wordt gedaan, is ongebruikelijk. Hoewel PMI al talloze boetes heeft gekregen en schikkingen heeft getroffen, zou een vervolgingsbeslissing van het Openbaar Ministerie (OM) voor het eerst strafrechtelijke aansprakelijkheid voor het bedrijf kunnen betekenen.
Gezondheidsclaim onder vuur
Centraal in de aangifte staat de IQOS, een e-sigaret die de tabak verhit in plaats van verbrandt. Volgens PMI is dit product minder schadelijk dan gewone sigaretten. Deze gezondheidsclaim is echter enkel gebaseerd op intern onderzoek. Volgens meerdere instanties, waaronder het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, is de IQOS geen veiliger alternatief voor roken, omdat de roker nog steeds wordt blootgesteld aan veel kankerverwekkende stoffen. De aangevers spreken daarom van “ziekmakende misleiding” van gebruikers en beleidsmakers. Volgens hen maakt PMI zich daarmee schuldig aan misdrijven zoals oplichting en valsheid in geschrifte.
De aangevers zien de claims van PMI omtrent de IQOS als onderdeel van een vast patroon. Een eeuw geleden beweerden tabaksproducenten nog dat de gewone sigaret gezond was. Daarna werden light- en filtersigaretten als ‘gezonder’ gepresenteerd en nu gebeurt hetzelfde met de tabaksverhitter. Volgens Ficq moet er een eind komen aan deze activiteiten van “de meest criminele industrie ooit”. Zij hoopt op een zware vervolging door het OM. De aangifte is daarom niet alleen gericht tegen PMI, maar ook tegen zijn feitelijk leidinggevenden en de wetenschappers die meewerken aan de gezondheidsclaims van het bedrijf.
Déjà vu
Voor wie zich de krantenkoppen uit 2016 nog kan herinneren, klinkt dit wellicht bekend in de oren. Destijds deed Ficq, met steun van tientallen organisaties, aangifte tegen PMI. In deze zaak draaide het echter om de ‘sjoemelsigaret’: een filtersigaret met minuscule gaatjes in het filter waardoor de fabrikant meer dan de legale hoeveelheid schadelijke stoffen aan de roker kan toedienen. Toentertijd bracht de aangifte geen veroordeling teweeg. Sterker nog, het leidde niet eens tot een vervolging. Volgens het OM handelde PMI niet in strijd met de Europese Tabaksproductenrichtlijn en de daaruit voortvloeiende nationale wetgeving. Er was geen sprake van een strafbare gedraging. Ficq startte een beklagprocedure tegen deze beslissing. Desondanks oordeelde ook het Gerechtshof Den Haag dat er onvoldoende grond was voor een strafrechtelijke vervolging.
Een tweede poging, een sterkere zaak?
Ondanks de eerdere tegenslag ziet Ficq ditmaal meer kans van slagen voor de aangifte. Volgens haar zijn er twee grote verschillen tussen de eerste en tweede zaak. Allereerst berust de nieuwe aangifte op een andere juridische grondslag. Waar de eerdere aangifte strandde op onvoldoende bewijs voor poging tot doodslag en poging tot mishandeling, richt de nieuwe aangifte zich op misleiding, oplichting en valsheid in geschrifte. Deze beschuldigingen zijn wellicht makkelijker aan te tonen, omdat het bewijs volgens Ficq al klaarligt. PMI werd eerder dit jaar al berispt door de Reclame Code Commissie wegens het overtreden van het reclameverbod op tabak. Hierdoor wordt het straks moeilijker voor het bedrijf om vol te houden dat het zich netjes aan de regels houdt.
Het tweede wezenlijke verschil is dat er al veel regelgeving omtrent de ‘sjoemelsigaret’ bestond ten tijde van de eerste aangifte. Volgens Ficq heeft de tabaksindustrie onoplettende overheden naar haar hand weten te zetten. Het resultaat: wetgeving die vooral voor de industrie zelf gunstig uitpakt. Aangezien de e-sigaret een relatief nieuw product is, hoopt Ficq deze keer op tijd te zijn met de actie. Wie hoopt dat de aangifte een stap richting terrassen en bushokjes zonder IQOS-walmen betekent, moet nog wel even geduld hebben. Zelfs als de klacht uiteindelijk leidt tot een definitieve rechterlijke uitspraak, kan deze nog jaren op zich laten wachten.


