Lachezar Yanev begon zijn carrière als jurist bij het Speciaal Hof voor Sierra Leone. Uiteindelijk koos hij voor de wetenschap en werkt hij al ruim zeven jaar als onderzoeker en universitair docent Internationaal Strafrecht aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Daarnaast vervult hij nog diverse functies. Zo zit hij bij het bestuur van de VU Center for International Criminal Justice en de redactie van de Leiden Journal of International Law. Wij spraken hem over zijn loopbaan en zijn visie op de ontwikkelingen binnen het internationale recht.
Van mensenrechten naar internationaal strafrecht
Als kind voerde Yanev graag discussies met zijn ouders en docenten, maar zorgde hij er wel voor dat hij de regels goed kende om daarmee zijn gelijk te krijgen. Dit uitte zich later in een interesse in mensenrechten, die volgens hem ook is terug te leiden tot zijn geboorteland Bulgarije. Na lange tijd van onderdrukking door het communistische regime, werd het land ineens blootgesteld aan een wereld van vrijheden. ‘Om te weten wat je aan vrijheid hebt, moet je de grenzen ervan wel kunnen begrijpen’, aldus Yanev. Pas later, tijdens zijn master International Law of Human Rights and Criminal Justice aan de Universiteit Utrecht ontwikkelde hij ook een passie voor het internationaal strafrecht.
Het Speciaal Hof voor Sierra Leone
Deze passie leidde Yanev naar een baan bij het Speciaal Hof voor Sierra Leone. Daar werkte hij aan de berechting van Charles Taylor, voormalig president van Liberia, die terechtstond voor misdaden tegen de menselijkheid. Het werk gaf Yanev veel voldoening. ‘Het effect van je werk is direct merkbaar, niet alleen voor degenen die terecht staan, maar ook voor betrokkenen die de zaak op de voet volgen.’ Yanev kan zich de uitspraak van het vonnis nog goed herinneren. De publieke tribune zat bomvol. Op het moment dat de uitspraak werd voorgelezen was de impact daarvan op de gezichten af te lezen. ‘Dat was heel mooi om te zien, want als jurist in een tribunaal heb je verder nauwelijks contact met betrokkenen in de zaak.’
Tegelijkertijd eist het werk bij een tribunaal ook zijn tol: de uren zijn lang en na het vonnis moet men op zoek naar een nieuwe baan. Als student hoorde Yanev ooit tot zijn grote verbazing dat zijn docent een baanaanbod bij het Internationaal Strafhof had afgeslagen. ‘Ik kon daar echt niet bij met mijn hoofd; als student was dat alles wat ik wilde.’ Pas later, na zelf ervaring te hebben opgedaan bij een tribunaal, begreep hij de beslissing van zijn docent. ‘Hoe interessant ik het werk bij tribunalen ook vond: ik ging dat niet veertig jaar lang volhouden.’
Afslag naar de wetenschap
Yanev stapte af van een langdurige carrière in de internationale rechtspraak en begon steeds serieuzer na te denken over een academische loopbaan. Hij besloot actief een stap in deze richting te zetten door open sollicitaties te sturen voor een plek als promovendus. Als jurist bij internationale tribunalen heeft Yanev namelijk zijn hoofd gebroken over interessante en grensverleggende vraagstukken. ‘Uiteindelijk is dat precies wat een PhD is: het uitzoeken van onbeantwoorde, maatschappelijk relevante vragen.’ In 2016 rondde Yanev zijn PhD af en inmiddels geeft hij sinds zeven jaar les op de Vrije Universiteit Amsterdam, waar hij in 2023 verkozen werd tot docent van het jaar.
‘Laat studenten inzien waarom zij iets leren’
Zijn motto tijdens het lesgeven? ‘Laat studenten inzien waarom zij iets leren.’ Als docent van een relatief kleine bachelor met veel persoonlijk contact, weet Yanev goed wat er speelt onder zijn studenten. Hij merkt een groot verschil tussen zijn eigen generatie en de studenten die hij nu les geeft. In zijn tijd namen studenten veel makkelijker aan dat zij uiteindelijk goed terecht zouden komen, zolang zij maar deden wat hen door de universiteit en docenten werd opgedragen. ‘Studenten van nu zijn kritischer en veel meer bezig met hun toekomst na het afstuderen.’ Dat vindt Yanev goed, maar hij denkt dat het ook kan leiden tot een burn-out en minder plezier in het studeren zelf. Als docent vindt hij het belangrijk om zich bewust te zijn van de zorgen van studenten.
Toekomst van internationaal recht
Het vakgebied van Yanev staat momenteel sterk onder druk. Recente ontwikkelingen op het politieke wereldtoneel zaaien veel twijfel over de effectiviteit van het internationaal strafrecht. Ook rechtenstudenten aarzelen vaak over een carrière in deze richting, wat Yanev wel begrijpt. Hij twijfelt zelf soms ook over de hedendaagse relevantie van het internationaal recht. ‘Ik zie hoe het door staten wordt ingezet op een manier die grenst aan het koloniale, waarbij bepaalde landen worden onderdrukt en bondgenoten worden voorgetrokken.’ Overheden gaan vaak hypocriet om met het internationaal recht. Dat was altijd al zo, maar niet zo buitensporig als nu, vindt Yanev.
‘Als we accepteren dat internationaal recht heeft afgedaan, verliezen we de strijd hoe dan ook.’
Toch heeft Yanev een positieve boodschap voor zijn studenten die een carrière in internationaal recht overwegen. ‘Ik zie nog altijd belangrijke overwinningen in de rechtbank, waar overheden door de rechter tot de orde worden geroepen.’ Als voorbeeld noemt hij de F35-zaak van het afgelopen najaar. Volgens Yanev is het belangrijk om internationaal recht levend te houden, niet alleen voor overheden, maar ook voor individuen. ‘Als wij accepteren dat het internationaal recht heeft afgedaan, verliezen wij hoe dan ook de strijd.’
