Als je Tom de Boer vóór zijn studies had gevraagd wat hij in de toekomst wilde doen, zou hij niet de advocatuur voor ogen hebben gehad. Hij wist namelijk van jongs af aan dat hij journalist wilde worden, in het bijzonder correspondent. De Boer begon met de studies Nederlands en geschiedenis. Hierna volgde de research master Internationaal Recht om zijn journalistieke interesse te verdiepen. Zo kwam De Boer in aanraking met het recht. Hij kreeg gedurende zijn tijd in Amerika bijvoorbeeld lessen van James Hathaway, de grondlegger van het internationale vluchtelingenrecht. Hierdoor geënthousiasmeerd ging hij verder met rechten studeren en sinds 2012 is hij werkzaam bij Prakken D’Oliveira in Amsterdam. De advocaat is gespecialiseerd in civiele mensenrechten zaken, het internationaal recht en sinds kort ook het asielrecht.
Rechtvaardig recht
De Boers werkwijze is geworteld in het idee dat rechtvaardig recht het individu beschermt en niet de gevestigde orde. Sociale advocatuur staat hierbij voorop. Deze tak van de advocatuur moet er zorg voor dragen dat iedereen toegang heeft tot rechtsbijstand. ‘De aantrekkingskracht bij studenten is helaas onvoldoende’, aldus de Boer. M&A kantoren en dergelijke groeien als kool, terwijl de sociale advocatuur ondervertegenwoordigd blijft. Dit leidt ertoe dat kantoren soms onvoldoende capaciteit hebben om mensen die de kosten van juridische hulp niet kunnen betalen bij te staan. Daardoor worden deze zaken regelmatig afgewezen, waarna het maar de vraag is of de gedupeerden nog hun recht kunnen krijgen. “Er vallen hierdoor gaten in de rechtsbescherming”, aldus de advocaat.
‘Het is een uitdaging om te kijken of het toch nog lukt: soms krijg je het dan alsnog voor elkaar’
Binnen het civiele recht is er toenemende vraag naar juridische hulp bij zaken waarin mensenrechtenschendingen hebben plaatsgevonden. “Er is heel veel werk te doen in dit veld.” De Boer ziet daarom een belangrijke taak liggen voor advocaten om hier meer aandacht aan te besteden. Zaken die voor anderen onoplosbaar worden geacht, pakt hij graag op. ‘Het is een uitdaging om te kijken of het toch nog lukt: soms krijg je het dan alsnog voor elkaar.’ Zijn ervaring leert: als iets onrechtvaardig voelt, kan je dit vaak met de juiste argumenten aantonen en kan je mensen hun recht helpen halen.
Politieke en juridische spanning
Als een zaak eenmaal bij de rechter komt, functioneert de Nederlandse rechtsbescherming meestal naar behoren. Het is juist het proces om daar te komen wat ingewikkeld kan zijn. De Boer vertelt dat de overheid vooral bij dossiers die politiek beladen zijn ‘een beetje met de politieke wind kan meewaaien’. Als voorbeeld noemt hij de toeslagenaffaire: “Dit is een situatie waarbij het recht van het individu uit het oog is verloren”. De menselijke maat ontbreekt: “Mensen worden vermorzeld door de blinde vlekken van het systeem”, aldus de Boer. Dit creëert een David en Goliath verhouding: het kleine individu tegen de machtige staat. De advocaat vindt dit onacceptabel: ”Dan ben je als overheid simpelweg onverantwoordelijk bezig”.
‘Van dat soort zaken gaat mijn hart sneller kloppen’
Wanneer de overheid tekortschiet bij het bieden van rechtsbescherming, komt de Boer in actie. ‘Van dat soort zaken gaat mijn hart sneller kloppen’. Hij vindt dat het aan de advocaten is om onrechtmatige regels bloot te leggen in de rechtbank, maar dat het juist aan de politiek is om dergelijk beleid überhaupt niet te maken. Hierdoor kan spanning ontstaan tussen de wetgevende en rechterlijke macht. Rechters zijn soms huiverig om uitspraken te doen die tegen overheidsbeleid ingaan. ‘Ze kunnen hierdoor het verwijt krijgen op de stoel van de politiek te gaan zitten’, aldus de Boer. Deze spanning neemt toe door de toenemende mate van voorstellen die niet rechtsstatelijk zijn. De Boer: “Dat zie ik sinds ik dit werk doe helaas steeds vaker gebeuren.”
Het evenredigheidsbeginsel
Het evenredigheidsbeginsel benadrukt dat nadelige gevolgen van een besluit niet onevenredig mogen zijn in verhouding tot het doel. “In sommige gevallen is een schending toegestaan, zolang deze proportioneel is.” De advocaat heeft veel zaken behandeld waarin het beginsel niet voldoende gehandhaafd werd. Bijvoorbeeld een recente zaak waarbij de COA op onrechtmatige wijze de opvang van een statushouder beëindigde. Hij miste zijn meldingsplicht omdat hij op een andere locatie verbleef nadat hij fysiek aangevallen was. Vervolgens werd hij op straat gezet. In de rechtbank pleitte de Boer: “Deze personen belanden op straat en de Nederlandse samenleving draait ervoor op; wat is het doel hiervan?”. Een ander voorbeeld is een zaak van de heer Singh, een gedetineerde die zijn straf wilde uitzitten in Nederland, maar werd geweigerd door de overheid. Als reden werd gegeven dat hij ‘niet genoeg verbintenis met Nederland’ had. Hierdoor zit deze man sinds 1984 alleen in Amerika vast, terwijl zijn gehele familie hier woont. Na jarenlange procedures mag de heer Singh eindelijk naar Nederland komen.
Met zijn werk ambieert De Boer rechtsvormende jurisprudentie en precedentwerking. Zijn streven in veel zaken is namelijk niet slechts het belang van een specifieke cliënt te verdedigen, maar juist ook dat van anderen die in vergelijkbare situaties verkeren. Als beleid op tijd wordt aangepast zouden er volgens hem veel zaken vermeden kunnen worden. Zo zou er meer duidelijkheid zijn over wat iemands rechtspositie is. Tegen rechtenstudenten zegt hij: “Ik wil een lans breken voor de sociale advocatuur omdat het heel veel voldoening geeft om je kennis en expertise in te zetten voor dit soort zaken”.
