De Amerikaanse talkshow Jimmy Kimmel Live werd op 18 september 2025 voor onbepaalde tijd stopgezet. Kimmel zou tijdens een uitzending ‘controversiële uitspraken’ hebben gedaan over de moord op Charlie Kirk. Dat een talkshowpresentator zomaar van de buis kan worden gehaald, lijkt haaks te staan op het heilige principe van de vrijheid van meningsuiting. Toch blijkt dat de overheid, direct of indirect, regelmatig invloed uitoefent op wat er wel en niet op televisie verschijnt. Hoe vrij zijn de media werkelijk en is er een vergelijkbare situatie mogelijk in Nederland?
Druk op late night comedy-tv-shows
De Amerikaanse zender ABC besloot een van haar meest spraakmakende talkshowpresentatoren van de televisie te halen. Kimmel had namelijk gesuggereerd dat de vermoedelijke schutter van Kirk een conservatief was en dat de Republikeinen politiek gewin wilden halen uit de moord. De voorzitter van de toezichthoudende overheidsinstelling Federal Communications Commission (FCC), Brendan Carr, bekritiseerde Kimmel’s uitlatingen. Naar aanleiding hiervan verdween de show van televisie. Trump-aanhanger Carr zei dat de opmerkingen deel uitmaken van een ‘gecoördineerde poging het Amerikaanse volk voor te liegen.’
Eerder kondigde de zender CBS aan te stoppen met The Late Show van Stephen Colbert. Volgens het CBS was het besluit een ‘puur financiële afweging’. Critici stellen dat het besluit om politieke redenen is genomen. Colbert uitte bijna dagelijks kritiek op en maakte grappen over ‘de man met het oranje gezicht en het suikerspin haar’. Paramount, het moederbedrijf van CBS, was toentertijd bezig met de overname van een andere zender. Zij had hier toestemming voor nodig van Carr. De vraag is of hier sprake was van samenhang.
The Freedom of Speech
‘Het rituele geweeklaag en tandengeknars van de partijdige linkerzijde over Colbert is veelzeggend’, twitterde Carr. ‘De volgende die aan de beurt is, is de nog minder getalenteerde Jimmy Kimmel’, voegde Trump eraan toe. Het besluit van ABC werd dan ook met open armen ontvangen door Trump. ‘Gefeliciteerd ABC, dat jullie eindelijk de moed hebben gehad om te doen wat nodig was. Kimmel heeft nul talent en zelfs slechtere kijkcijfers dan Colbert’. Carr is een uitgesproken aanhanger van Trump. Nadat Trump hem in 2025 benoemde tot voorzitter, stelde Carr onderzoeken in naar de besteding van overheidsgeld door publieke zenders. Volgens critici wil hij de geldkraan dichtdraaien. De Amerikaanse president lijkt dit te gebruiken om elke vorm van kritiek de mond te snoeren.
In theorie garandeert The First Amendment absolute bescherming van expressie, zelfs voor controversiële of provocerende uitspraken. Toch blijkt dat politieke invloed, met name tijdens de regering van Donald Trump, die vrijheid onder druk kan zetten. Vanaf het begin van zijn tweede termijn gebruikt Trump alle middelen die hij tot zijn beschikking heeft om de gevestigde media onder druk te zetten. Zenders die afhankelijk zijn van overheidslicenties of advertentie-inkomsten kunnen moeilijk weerstand bieden aan deze middelen van beïnvloeding. Hoewel de overheid in theorie geen directe censuur mag toepassen, kan politieke druk via toezichthouders zoals de FCC leiden tot een schending van The First Amendment.
Nederlandse talkshows
De vraag is of een vergelijkbare situatie in Nederland zou kunnen ontstaan. Binnen onze rechtsorde is dat gelukkig onwaarschijnlijk. De vrijheid van meningsuiting is stevig verankerd in de Grondwet. Die bepaalt dat niemand vooraf toestemming nodig heeft om zich te uiten via drukpers, radio of televisie. Censuur is expliciet verboden. Ook artikel 10 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens beschermt deze vrijheid. Daarnaast is de redactionele onafhankelijkheid van omroepen wettelijk beschermd. De overheid mag geen invloed uitoefenen op de inhoud van programma’s, zelfs niet via indirecte druk of dreiging met sancties. Dit kan alleen in uitzonderlijke gevallen, zoals bij strafbare uitingen. Nederland kent dus een robuuster systeem waarin de overheid bewust op afstand wordt gehouden van de inhoud van media. Waar in de VS politieke druk via toezichthouders kan leiden tot censuur, vormt in Nederland het constitutionele en Europese kader de juiste bescherming. Écht niemand is hier veilig voor de grappen van Lubach.
