Gedreven door een grote passie voor het Europees recht schreef Annette Schrauwen dertig jaar geleden haar proefschrift en startte ze haar loopbaan aan de Universiteit van Amsterdam. Vandaag de dag is zij aldaar hoogleraar. Naast haar academische werk droeg zij jarenlang bestuurlijke verantwoordelijkheid binnen de sectie Europees recht en de rechtenfaculteit. Tevens heeft zij meer dan honderd publicaties over Europese integratie en burgerschap op haar naam staan. In de loop der jaren heeft zij de Europese Unie zien uitgroeien van een pril samenwerkingsverband tot ’s werelds meest geharmoniseerde markt. Wij spraken haar over haar carrière en over wat haar na al die jaren onverminderd nieuwsgierig houdt.
Van talen naar Europa
Dat zij iets met taal wilde doen, daar was Schrauwen altijd al zeker van. Dit leidde echter niet direct tot de keuze voor rechten. Op achttienjarige leeftijd vertrok zij naar Antwerpen om daar de Franse en Italiaanse vertalersopleiding te volgen. Na het afronden van deze opleiding kwam zij tot het inzicht dat tijdens de rest van haar leven meer moest gebeuren dan alleen vertalen. De internationale omgeving in Antwerpen en de verdiepende vakken filosofie en geschiedenis wakkerden haar interesse in Europa aan. ‘Op een of andere manier heeft de gedachte van Europese integratie me altijd erg aangetrokken.’
‘Ik hou heel erg van de historische en culturele context, maar óók van black-letter-law: de technische kant van het recht’
Haar keuze viel op het jonge Europese Studies in Amsterdam, een studie waar geschiedenis, cultuur en taal hand in hand gaan. Haar eerste echte kennismaking met het recht kwam tijdens het vak Inleiding Recht. Dit beviel Schrauwen zo goed dat ze binnen haar curriculum voor de juridische richting koos. ‘Ik hou heel erg van onderzoek naar de historische en culturele context, maar óók van black-letter-law: de technische kant van het recht’ Na het schrijven van haar scriptie wist ze het zeker: het Europees recht moest het zijn.
Tussen geluk en doorzetten
Eind jaren ‘80 kwam de Europese interne markt op gang. Hier was nog weinig over geschreven. Dit prikkelde Schrauwen. ‘Dan heb je niet het idee dat er al honderd mensen over geschreven hebben. Je voelt dat het ergens naartoe gaat.’ Destijds heerste er enorme werkloosheid onder pas afgestudeerden. Ze kon haar blijdschap dan ook niet op toen haar een promotieplek werd aangeboden, al kwam dit niet alleen door hard werken. ‘Weet je, het is ook een kwestie van geluk hebben op het juiste moment.’ Haar promotietraject was echter geen sinecure. Omdat ze de enige promovenda bij Europese Studies was, lag eenzaamheid soms op de loer. ‘Als het goed gaat is het fantastisch, maar als je niet weet welke kant je op moet, zwem je in je eentje.’ Tegelijkertijd biedt een promotietraject ook vrijheid. ’Het maakt niet uit of je in het weekend of doordeweeks drie boeken aan het samenvatten bent.’
Naast haar onderzoek en onderwijs heeft Schrauwen altijd een groot deel van de bestuurlijke taken binnen de faculteit vervuld. Ze was in de loop der jaren onderwijs- en afdelingsvoorzitter, promovendidecaan en opleidingsdirecteur van de master International and European Law. Ook buiten de faculteit is ze actief, onder meer als redacteur van Legal Issues of Economic Integration en als auteur migratierecht bij Sdu. Na meer dan vijfentwintig jaar aan bestuurlijke taken vindt ze het mooi geweest. ‘Het is goed dat een jonger iemand het overneemt, als bestuur moet je blijven vernieuwen. Ik vind het heel erg fijn om terug te gaan naar de basis waarvoor ik oorspronkelijk begonnen ben: onderwijs en onderzoek.’
Gezondheidszorg onder druk
Het onderwerp dat Schrauwen momenteel het meest bezighoudt is het vrij verkeer van werknemers binnen de gezondheidszorg. In elke Europese lidstaat is er sprake van een tekort aan medische krachten in de perifere gebieden. In Duitsland lost de overheid dit probleem bijvoorbeeld op door geneeskundestudenten een beurs te geven. In ruil daarvoor moeten zij een aantal jaar op een kwetsbare plek in de lidstaat gaan werken. ‘Het Europees recht kan hierbij in de weg zitten: in feite is dit een belemmering van vrij verkeer.’ Het verhindert namelijk de mogelijkheid om in een andere regio of andere lidstaat te gaan werken.
‘Toegang tot de gezondheidszorg is een grondrecht, maar er moet ook iemand zijn om die zorg te leveren.’
Een ander groot probleem is dat in bepaalde Oost-Europese landen vele artsen worden opgeleid die vervolgens naar het buitenland vertrekken. Hierdoor ontstaan zogeheten medical deserts: gebieden met een gebrek aan adequate gezondheidszorg. Volgens Schrauwen moet op dat vlak meer op Unierechtelijk niveau gecoördineerd worden. Betaalbaarheid is niet het enige dat daarbij belangrijk is. ‘Toegang tot de gezondheidszorg is een grondrecht, maar er moet ook iemand zijn om die zorg te leveren.’
Kies wat je raakt
De gezondheidszorg is niet het enige Europese vraagstuk dat Schrauwen bezighoudt. Zo schreef ze in haar meest recente artikel over de positie van arbeidsmigranten binnen de Europese Unie, waar ze laat zien hoe onmisbaar maar tegelijkertijd kwetsbaar deze groep is. Maatschappelijke betrokkenheid vormt duidelijk een rode draad in haar werk. Als ze één ding wil meegeven aan de huidige generatie studenten is dat om niet alleen vakken te kiezen die handig zijn voor later, maar ook ruimte te houden voor dingen die je werkelijk interesseren. ‘Is er iets waar je je zorgen om maakt of wat je enorm aantrekt? Nú is het de tijd om dingen uit te proberen!’
