Het Internationaal Strafhof (ICC) ligt onder vuur vanwege nieuwe Amerikaanse sancties. Waar sancties voorheen slechts individuele rechters en aanklagers troffen, lijkt Trump het nu gemunt te hebben op het hof als geheel. In Europa wordt steun voor het ICC weliswaar uitgesproken, maar concrete actie laat nog op zich wachten. De activering van het Europese blokkeerstatuut wordt besproken als potentieel redmiddel. Deze zou bescherming bieden aan zowel de internationale rechtsorde als de Europese bedrijven die door de sancties getroffen zullen worden.
Verzet tegen het ICC
De Amerikaanse campagne tegen de autoriteit van het Internationaal Strafhof is geen nieuw fenomeen. Eerdere regeringen spraken zich fel uit tegen het gezag van het hof. Aangezien de Verenigde Staten geen partij is bij het Statuut van Rome, is deze niet verplicht de jurisdictie van het ICC te erkennen. Echter, Trumps regering blijkt hier geen genoegen mee te nemen. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio verklaarde meerdere malen het Strafhof systematisch te willen ontmantelen. Sinds het ICC een arrestatiebevel heeft uitgevaardigd tegen de Israëlische premier Netanyahu, heeft de VS sancties opgelegd aan dertien functionarissen van het ICC. Volgens Rubio is het ICC een gepolitiseerd instituut dat de soevereiniteit van de VS en Israël schendt.
Eind september 2026 liet de Amerikaanse regering weten dat er nieuwe sancties opgelegd zullen worden. Anders dan voorheen zijn deze sancties niet alleen gericht op individuen binnen het hof, maar op het Internationaal Strafhof als geheel. De regering wil Amerikaanse bedrijven dwingen om hun banden met het hof te verbreken. Hierdoor zullen bijvoorbeeld Amerikaanse banken en technologiebedrijven geen zaken meer kunnen doen met het ICC. Ook Europese bedrijven kunnen hierdoor worden getroffen. Deze zullen zich wellicht genoodzaakt voelen om de Amerikaanse sancties te handhaven, uit angst voor bijvoorbeeld secundaire sancties. Het ICC is op vele vlakken, waaronder financieel en technologisch, sterk afhankelijk van Amerikaanse bedrijven. Met de dreiging van nieuwe sancties staat het bestaan van het hof dus onder druk.
Onrust binnen de EU neemt toe
Ook binnen de Europese Unie lopen de spanningen op. Europese steun aan het Internationaal Strafhof wordt benadrukt in uitspraken over het belang van de internationale rechtsorde. Tijdens de recente Algemene Vergadering van de VN zegde de voorzitter van de Europese Raad steun en bescherming toe aan het ICC. De toespraak van minister-president Rob Jetten voor de Algemene Vergadering was hiermee in lijn. Hij riep landen op om hun handen van het ICC af te houden en zijn functie te beschermen. Vanuit het hof zelf worden ook voorzorgsmaatregelen genomen. Het detentiecentrum, de salarissen van medewerkers en de veiligheid van getuigen vallen onder deze maatregelen. Binnen de EU wordt er inmiddels gesproken over het inzetten van het blokkeerstatuut, ook wel de “nucleaire optie”.
Het blokkeerstatuut
Het blokkeerstatuut van de EU beschermt bedrijven tegen de extraterritoriale werking van buitenlandse wetgeving. Deze verordening verbiedt partijen binnen de EU om te voldoen aan de sancties die door de VS is opgelegd. In februari gaf het Europees Parlement aan dat het statuut werd besproken, maar dat de voorkeur bij diplomatieke oplossingen lag. Na de dreigementen van nieuwe sancties roepen EU-wetgevers de Europese Commissie (EC) op om het statuut te activeren. Het Nederlandse Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft laten weten contact te hebben met de EC om de optie paraat te houden. De activering van het statuut zou volgens Europese politici niet alleen het ICC beschermen, maar ook de integriteit en soevereiniteit van het hof verdedigen.
Nederlandse Europarlementariër Dirk Gotink wijt de twijfel over het blokkeerstatuut aan de historische banden tussen de VS en de Europese Unie. Hij benadrukt dat de EU niet meer zomaar de koers van de VS moet volgen, maar zelf kritisch moet evalueren wat in haar eigen belang is. De huidige ontwikkelingen moeten daarom worden bezien tegen de achtergrond van het groeiende belang van strategische autonomie voor de Europese Unie. Afgelopen tijd werd de groeiende noodzaak van een Europese Unie die zichzelf kan verdedigen weer eens meer dan duidelijk.
