Tikkertje met Titanen: Strafrechtadvocate Esther Vroegh

Strafrechtadvocate Esther Vroegh

Wat een eer om van Sander van Elst de juridische pen te mogen overnemen. Hij legt, zo ken ik hem ook, de lat direct hoog: ‘Ze heeft vast en zeker veel interessants te melden’. Nou dat hebben strafpleiters sowieso, hoewel hen dat niet altijd in dank wordt afgenomen en dit gemakkelijk veel maatschappelijke weerstand en zelfs afkeuring oproept!

Strafpleiters; noodzakelijk kwaad?

We zijn dienstverleners, maar niemand schrijft ooit een leuke, aardige recensie op LinkedIn over ons, althans niet op naam. Mensen vinden het ontzettend stoer om te zeggen dat ze iemand van ons statuur kennen, maar zeggen er altijd direct bij dat ze beroepshalve nooit met ons te maken hebben gehad.

Loopbaan

Ik wilde op mijn 17enaar de politieacademie en kwam op de wachtlijst. Ik deed 5/6 VWO in één jaar en uiteindelijk rechten om nog een halfjaar te overbruggen. Super saai, voor een doener zoals ik. Toen kwam het bezoek aan het Wolvenplein, de eeuwenoude bajes in Utrecht. Wat vond ik dat, komend uit een tamelijk net en beschermd milieu, spannend. Al die beulen die in de drugshandel zaten of vrouw danwel kinderen vermoord hadden, bleken doodnormale mensen. Zo normaal dat het mij ook geen enkele moeite kostte om over hun wereld te spreken, die overigens nogal beperkt was, namelijk van muur tot muur en van controle tot controle.  We bespraken hun ideeën over toekomst, gezin, werk en heel soms kwam het delict ter sprake. Veroordelingen die het verdere verloop van henzelf, hun geliefden en hun slachtoffers leven bepaalden. Dat hakte erin bij mij, als 22-jarige.

Het was een prachtige, levensechte speelfilm maar wel met veroordeelde criminelen. Eyeopener was het gewone mensen gedrag. “De mens achter de daad” is of zou nog steeds het uitgangspunt moeten zijn. Niet de daad wordt verdedigd, maar de verdachte, de dader. Zoveel emoties, die op momenten ook voorstelbaar en wellicht verschuldigbaar zijn: angst, onzekerheid, status, gekrenkte trots, rancune maar ook winstbejag, jaloezie. Denk aan de hoofdzonden uit de Bijbel of voor de minder gelovigen de schilderijen door Jeroen Bosch. Maar ik durf te stellen dat het in ieder geval invoelbaar en herkenbaar is voor iedereen, want iedereen heeft zich op een of ander moment schuldig gemaakt aan enig, op z’n minst genomen mentaal vergrijp.

Het antwoord op de vraag waarom jij en ik niet in het cachot zitten, is heel simpel na 18 jaar strafrechtadvocatuur. Als de situatie en de personen zich ertoe lenen, zijn wij allen, in staat tot de meest vreselijke feiten. Het vernisje beschaving doet daar niet aan af. ‘Erst kommt das Fressen, dann der Moral’zei Bertold Brecht ooit en ik sluit me daar volledig bij aan.

Konijn

Na mijn opleiding, zowel civiel als strafrechtelijk, ging ik, na een wereldreis, aan de slag in Haarlem bij een economisch strafrechtkantoor. Dit was een prachtige praktijk met bedrijven die zowel strafrechtelijke als fiscale bijstand behoefden. Normale, praktisch ondernemers, zonder emoties, tenzij het hun portemonnee en beroepseer betrof. Tot het moment dat mijn baas het toch wel handig vond dat ik in het kader van mijn algemene opleiding tot advocaat ook de familierecht praktijk ging bedrijven. Man en vrouw, veelal met een stel koters, die elkaar op lijf en leden bevochten. Op een vrijdagmiddag in de kroeg, na een werkweek van 80 à 100 uur, werd ik gebeld. Er moest een omgangsregeling bewerkstelligd worden. Nee, het ging niet om een kind, het ging om een konijn. Zoals een weinig commercieel advocaat betaamd, zei ik dat het misschien wel simpeler, in ieder geval praktischer, maar vooral goedkoper was om, conform koning Salomon, het konijn in tweeën te delen en dan te kijken wie er het meest van hield. Zou dat niet lukken, koop dan gewoon een nieuw konijn a raison van 15 gulden in die tijd.

Ik was zelf best verguld met deze oplossing, maar mijn werkgever helaas niet. Had ik enig idee hoeveel declarabele uren ik had weggegooid met deze zogenaamde slimme oplossing? Na enige biertjes en het laten indalen van deze opmerking dacht ik: Heb ik nu vijf jaar gestudeerd en drie jaar advocatenopleiding gedaan om me bezig te houden met de omgangregeling van konijnen? Ik was er helemaal klaar mee en ging weer economisch strafrecht praktiseren. Bij toeval diende zich in 2002 Rob S. aan.

Beperkingen

Rob S. werd verdacht van mishandeling van zijn vriendin en wat Wegenverkeerswet zaken, voornamelijk met drank. Enkele maanden later werd ik gebeld door recherche dat hij vastzat, want zijn partner bleek spoorloos. Hoewel mijn werkgever mij erg dringend toesprak dat dit soort zaken niet bij de uitstraling van het kantoor hoorde, ging ik naar het politiebureau, vastbesloten om van mijn eerste moordzaak een succes te maken. Rob S. zat in alle beperkingen. Dit betekent dat hij met niemand anders contact mag hebben dan met zijn advocaat. Tijdens de opleiding leer je dat deze verregaande maatregel nodig is om het onderzoek niet te beïnvloeden en de waarheidsvinding niet te belemmeren. Maar al snel kwam ik erachter dat deze belangenafweging naar één kant doorsloeg. Het Openbaar Ministerie gooide gedurende die beperkingen het ene na het andere persbericht eruit: Rob S. werd verdacht van moord op zijn echtgenote, terwijl het stoffelijk overschot nog niet gevonden was. Hoewel er toen nauwelijks social media was, was de publieke opinie duidelijk. Wat moet je dan als verdediging? Hetgeen als vaststaand wordt gepresenteerd in de media, bleek in het dossier helemaal niet zo overtuigend, maar de verdediging kon zich namens client niet in het openbaar verweren. Overtreding hiervan zou een zware tuchtklacht en zelfs vervolging van de advocaat kunnen opleveren.

Rob S. was mijn debuut: ik had een harde leerschool van omgaan met media en het Openbaar Ministerie, lezen van grote dossiers, doorvragen bij client en creatieve dingen verzinnen, de feiten. Tegenwoordig red je het namelijk niet meer met vormverzuimen. Het Openbaar Ministerie komt nagenoeg weg met alle misslagen. Ik wist ook zeker dat het commune strafrecht, met name moord en doodslag, het helemaal was voor mij. De Champignons League van het strafrecht. Om deze ambities waar te maken stapte ik over naar een strafrechtkantoor.

Getuige of verdachte; rechtswaarborgen

Het duurde niet lang, ik was toen 27, toen een van de meest gruwelijke moordzaken die de Nederlandse strafrechtgeschiedenis kent, zich aankondigde. Ik bedoel de snelkookpanmoord met de roodharige kraamverzorgster Tamara N. als verdachte. Tamara wordt als getuige gehoord. Immers, niemand heeft enig vermoeden van de vreselijke geheimen die zij bij zich draagt. Ze begint te vertellen, zeer kort na aanvang verhoor, over de moord. Maar de recherche laat haar fijn doorpraten. Op het moment dat een persoon, status getuige, spreekt over betrokkenheid bij strafbare feiten, moet deze de status van verdachte en de cautie (zwijgrecht) krijgen en bijstand van een advocaat. Dit alles gebeurt niet. Tamara loopt leeg, spreekt over haar eigen rol en wordt zelfs vervolgd voor de moord op haar eigen vriendin.

Geheimhouding

Geheimhouding is absoluut en inherent aan de relatie met client. Op het moment dat ervanuit welke hoek dan ook (meestal opsporing) vragen worden gesteld, kan en zal de advocaat zich dan ook moeten verschonen. Dit lijkt eenvoudig, tot het moment dat client jou toefluistert dat zijn groepering voornemens is de Efteling op een drukke vakantiedag op te blazen. Alle lessen gedragsregels en ethiek ten spijt, dit is een afweging die jij en jij helemaal alleen moet nemen. Gaat individueel belang voor de massa? Kunnen we nog uren misschien wel dagen over filosoferen.

Belangrijk is in ieder geval om jezelf als advocaat, ook na 20 jaar, te blijven prikkelen met extra opleidingen zoals bijvoorbeeld fraude, blockchain en crypto-currency. Dit is overigens mijn huidige tak van sport.

Ik geef de pen graag over aan Mr. Anne-Marie Nijman, Estate planner bij BDO. Zij staat MKB-bedrijven bij en zeer vermogende particulieren. Met haar deel ik, naast een mooie studietijd en vriendschap, de fascinatie voor mensen en hun (mis/ge)dragingen, hoewel in een totaal ander vakgebied.

 

 

Meer over

Deel dit artikel

Scroll naar top